Het Nederlands Dagblad interviewde mij naar aanleiding van de Talking Heads-biografie die ik schreef over de Amerikaanse band. Mijn boek 'Once in a Lifetime: 50 jaar Talking Heads 1975-2025' is deze maand verschenen bij uitgeverij Noordboek en je kunt het bij mij bestellen (mail@ericvandenberg.eu), als je wilt gesigneerd. Slechts 24,90.
Over alle invloedrijke bands bestaan uitgebreide Nederlandstalige biografieën. Maar over Talking Heads niet. Opmerkelijk, vond mediawetenschapper Eric van den Berg. Als ‘groot fan’ van de voormalige groep rond David Byrne dook hij daarom zelf het archief in. Het resultaat ligt vanaf half februari in de winkels: Once in a Lifetime. 50 jaar Talking Heads.
Het verschijnt juist op het moment dat zanger en gitarist Byrne als soloartiest in Nederland was voor twee concerten. Van den Berg hoopte het eerste exemplaar aan hem te kunnen aanbieden, maar lang zag het er naar uit dat dit absoluut niet ging lukken. Net toen hij de hoop had opgegeven, kwam na afloop van het eerste concert alsnog bericht: of hij Byrne de volgende avond nog wilde ontmoeten?
Bestellen Once in a Lifetime: 50 jaar Talking Heads 1975-2025
Gesigneerd exemplaar bij de auteur via mail@ericvandenberg.eu.
Prijs: € 24,90
Verzendkosten 1 exemplaar: 5,70
Verzendkosten 2 exemplaren: 8,75
Je betaalt via een Tikkie.
Punk, funk, new wave
Talking Heads (1975-1991) ontstond in het undergroundcircuit van New York en groeide uit tot een van de meest invloedrijke groepen van die tijd. Punk, funk, new wave en wereldmuziek. Maar ook mode, dans, filosofie en poëzie. Alles liep door elkaar. De band maakte muziek die tegelijk hoekig en dansbaar was, met raadselachtige teksten waar vaak enige maatschappijkritiek in doorschemerde.
Hun concertfilm Stop Making Sense uit 1984 geldt nog altijd als een van de hoogtepunten in de popgeschiedenis. In 2024 verscheen een opgepoetste ultrascherpe versie, die opnieuw in de bioscopen draaide en ook in Nederland veel publiek trok. Juist daarom vindt Van den Berg het opvallend dat een complete Nederlandstalige biografie ontbrak. Once in a Lifetime telt 240 pagina’s en is chronologisch opgebouwd, vertelt hij.
Het boek volgt de band vanaf de vroege jaren rond de New Yorkse muziekclub CBGB tot de nasleep en de solocarrières na het uiteenvallen. De toon is verhalend, met veel anekdotes. Elk hoofdstuk is gekoppeld aan een album of een duidelijke fase.
Via QR-codes kunnen muziekfragmenten en video’s worden bekeken. Achterin bevat het boek bijlagen met een tijdlijn, discografieën, een overzicht van optredens in Nederland en België en een register.
Geen drie akkoorden
Van den Berg heeft de groep nooit live gezien. ‘Daarvoor was ik net te jong. Ik kwam pas met Talking Heads in aanraking rond eind 1985, begin 1986. Dat was net na Stop Making Sense. En toen traden ze eigenlijk al niet meer op.’ Creatief gezien waren ze al over hun hoogtepunt heen.
Wat sprak hem dan zo aan? ‘Het waren kunststudenten die muziek gingen maken. Dat is iets anders dan punkers die met drie akkoorden de wereld wilden veranderen. Ik dacht echt: wat is dit? Wat zijn dit voor mensen?’
Dat had zeker ook te maken met hoe voorman Byrne zich uitte en bewoog. ‘Dat hele paranoïde, eigenzinnige en houterige’, zegt Van den Berg. ‘Op afstand naar de wereld kijken en ondertussen proberen om liefdesliedjes te vangen in bijna wiskundige formules.’
Zanger David Byrne heeft later zelf toegelicht hoe autisme een rol speelt in zijn leven. Het waren geen klassieke liefdesverhalen. ‘Geen teksten van: ik hou van jou en ik blijf je trouw. Je luistert en denkt: wat gebeurt hier eigenlijk? Soms is het nihilistisch, soms zit er iets heel anders onder.’
Hij bewondert de groep om de vele stijlwisselingen. Het is geen band waar je oppervlakkig naar luistert. De muziek, de teksten, de uitvoeringen op het podium: alles is gelaagd en vraagt aandacht. ‘Ook die polyritmes zitten zo in elkaar dat je wel móét luisteren.’
Afrikaanse ritmes
Zijn eerste kennismaking was de top 10 hit ‘Road to Nowhere’, met ‘die grandioze videoclip’, aldus Van den Berg. Later leende hij het album Fear of Music in de bibliotheek. Thuis zette hij de plaat op. ‘Ik hoorde ‘I Zimbra’, met die Afrikaanse ritmes en dat dadaïstische karakter, en ik dacht echt: wat is dit?’ Hij luisterde twee nummers en teleurgesteld bracht hij de plaat dezelfde dag nog terug. Pas later viel het kwartje. Mede dankzij het album Speaking in Tongues. Inmiddels is zijn oordeel omgeslagen. ‘Nu vind ik Fear of Music, samen met Remain in Light, de beste plaat die ze ooit hebben gemaakt. Ze kunnen je echt op het verkeerde been zetten. En dat hoort erbij.’
In de beginjaren stond Talking Heads tussen rockartiesten met veel bravoure. Hij schetst het contrast. ‘Moet je je voorstellen: David Byrne, een ielig mannetje, dat nauwelijks contact maakt met het publiek en alleen maar zegt: the name of this song is …’ Dat paste niet echt in een wereld van seks, drugs en rock-’n-roll. Maar voor Byrne was het geen pose, legt Van den Berg uit. De zanger heeft later zelf toegelicht hoe autisme een rol speelt in zijn leven. Anders gezegd: hij communiceert liever via zijn muziek en performance, dan rechtstreeks met mensen.
Ruige buitenwereld, brave kunststudentjes
Het eerste optreden in Nederland volgde toen Talking Heads mee op tournee ging met de punkband Ramones. Tijdens zijn research stuitte Van den Berg op talloze anekdotes uit die periode. Over een optreden in Groningen, waarbij de groep verschrikt reageert als er Hells Angels verschijnen. ‘Ze zeggen dan: jongens, jullie moeten nu weg, want de politie komt eraan en wij hebben drugs hier.’ Van den Berg glimlacht. ‘Dat tekent het verschil. Die ruige buitenwereld en daarbinnen die brave kunststudentjes.’
Ze preken niet en ze wijzen geen richting aan. Ze laten vooral zien dat mensen zoeken.
Voor het boek dook hij diep de Nederlandse archieven in. Hij bracht twee dagen door in de Koninklijke Bibliotheek en las alles wat hij kon vinden. In het begin wisten Nederlandse journalisten niet goed wat ze met de band aan moesten. Een zanger die vals zingt, vreemde ritmes, rare dansjes. ‘Maar dat veranderde gaandeweg. Vanaf het midden van de jaren tachtig zie je bij elke nieuwe plaat uitgebreide interviews verschijnen. Bij veel critici groeit de waardering.’
Wel religieuze taal, niet gelovig
Van den Berg is katholiek en schrijft veel over religie. Ook door die bril heeft hij naar Talking Heads gekeken. ‘De groep kwam op in een omgeving die sterk seculier en soms ronduit nihilistisch was.’ Daardoor viel op dat ze religieuze taal gebruikten. ‘Niet omdat ze gelovig waren of mensen wilden overtuigen, maar omdat religie een vocabulaire biedt om over betekenis, vervreemding en houvast te praten.’
Dat zie je terug in een christelijke albumtitel als Speaking in Tongues, maar ook in teksten waarin zinnen uit kerkdiensten, preken en religieuze rituelen opduiken. Volgens Van den Berg gebruikt Talking Heads die taal als observatiemiddel. ‘Ze kijken naar hoe mensen in een chaotische wereld proberen zin te geven aan hun leven. Religie is daar één van de manieren van.’
Het blijft afstandelijk en ironisch, benadrukt hij. ‘Ze preken niet en ze wijzen geen richting aan. Ze laten vooral zien dat mensen zoeken. En dat zoeken nemen ze serieus.’
Jonge generaties luisteren ook
Het ‘geheim’ van de groep zit volgens Van den Berg in botsende ego’s die elkaar nodig hadden. ‘En in hun manier van werken. Niet jammen tot er iets ontstaat, maar heel bewust, laagje voor laagje.’ Dat hoor je vooral terug op het album Remain in Light, legt hij uit.
Ook vijftig jaar na oprichting van de band is hun muziek populair. Jongere generaties ontdekken de liedjes dankzij TikTok en Byrne werkt regelmatig samen met hedendaagse popartiesten. Volgens Van den Berg hadden Talking Heads geen uitgesproken boodschap. ‘Ze lieten vooral zien dat je niet in één hokje hoeft te blijven. Combineer, kijk over grenzen heen en maak er een bricolage van. Als het jouw mix is, kun je ermee verder.’ Lekker postmodern en eigenwijs. Dat past prima bij de huidige tijd, weet ook Van den Berg. Die eigenzinnige aanpak is een van de belangrijkste redenen waarom de groep volgens hem nog altijd weet te inspireren.
Eric van den Berg schreef eerste Nederlandse biografie over Talking Heads, getiteld Once in a lifetime: 50 jaar Talking Heads 1975-2025. Zie ook de special op ericvandenberg.eu/talkingheads
Bestellen Once in a Lifetime: 50 jaar Talking Heads 1975-2025
Gesigneerd exemplaar bij de auteur via mail@ericvandenberg.eu.
Prijs: € 24,90
Verzendkosten 1 exemplaar: 5,70
Verzendkosten 2 exemplaren: 8,75
Je betaalt via een Tikkie.